Op verjaardagen en feestjes wordt nogal eens lichtzinnig gedacht en gesproken over de contractuele boete. Het lijkt een hardnekkig misverstand te zijn dat contractuele boetebedingen, zoals bijvoorbeeld de standaard boetebepaling in het zogenaamde ‘voorlopige’ koopcontract van de NVM, niet in rechte afdwingbaar zouden zijn, althans dat zij altijd gematigd zouden worden door de rechter. Het zelfde geldt ook voor de boetebepalingen in een arbeidsovereenkomst met betrekking tot de overtreding van het concurrentiebeding. Een zogenaamde papieren tijger dus. Of toch niet?

In de praktijk is het anders. In beginsel gaat de rechter uit van hetgeen tussen partijen contractueel is afgesproken. Partijen hebben contractsvrijheid en hetgeen zij onderling overeenkomen heeft tussen hen in beginsel gewoon te gelden. Daarmee zal de rechter de vordering tot betaling van de verbeurde boete in beginsel dus volledig toewijzen. Dit geldt ‘in beginsel’, omdat de rechter op grond van de wet de bevoegdheid heeft om de boete te matigen. Anders dan op feestjes wordt gedacht, is dat geen regel, maar een uitzondering. Een uitzondering die volgens ons hoogste rechtscollege, de Hoge raad, slechts onder bijzondere omstandigheden kan worden gemaakt.

De Hoge Raad heeft enige tijd geleden beslist dat de rechter ‘pas’ van haar matigingsbevoegdheid gebruik mag maken als de redelijkheid en billijkheid dit eist, namelijk in het geval dat de toepassing van een boetebeding onder de gegeven omstandigheden tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat leidt. Bij die beoordeling moet de rechter niet alleen letten op de verhouding tussen de werkelijke schade en de hoogte van de boete, maar ook op de aard van de overeenkomst, de inhoud en strekking van het beding en de omstandigheden waaronder het boetebeding is ingeroepen.

Het uitgangspunt is dus dat de volledige boete wordt toegewezen, tenzij er sprake is van een boete die onder de omstandigheden leidt tot een buitensporig en daarmee onaanvaardbaar resultaat. Anders gezegd, de rechter heeft pas de bevoegdheid om de boete te matigen als er sprake is van een buitensporig en onaanvaardbaar resultaat. Daarvan kan bijvoorbeeld sprake zijn indien een vast boetebedrag is gesteld op vele, uiteenlopende tekortkomingen.

Een andere omstandigheid die van belang kan zijn is de positie van de contractspartijen. Zo zal er in geval van een contract tussen een afhankelijke, ondeskundige partij enerzijds en een machtige, professionele partij anderzijds eerder een uitzondering ten gunste van de ondeskundige partij gemaakt kunnen worden, dan wanneer het bijvoorbeeld een kwestie is tussen twee professionele partijen.

Een van de functies van het boetebeding is onder meer het geven van een extra aansporing om de verplichtingen uit de overeenkomst tijdig en volledig na te komen. Door het beroep op de matiging te lichtzinnig te hanteren zou het boetebeding ongewenst een papieren tijger worden. Zo is in de rechtspraak bijvoorbeeld een beroep op matiging wegens financieel onvermogen door de boeteverschuldigde gepasseerd, omdat hij zich bij het aangaan van de contractuele boete zich de consequenties daarvan had moeten realiseren. Dit lijkt dan ook redelijk. Het zou anders te makkelijk zijn voor iemand om verplichtingen aan te gaan, waarvan hij op voorhand weet dat hij die niet zal kunnen nakomen en de consequenties daarvan te ontlopen.

Kortom, de tijger is niet van papier en heeft vlijmscherpe tanden. Het boetebeding dient dan ook zeer serieus genomen te worden. De boete zal bij overtreding van de bepaling in beginsel gewoon moeten worden betaald. De vraag of de boete door de rechter zal worden gematigd laat zich slechts beantwoorden in de juridische procedure. En dan kan het wel eens te laat zijn.



Wet- en regelgeving is dynamisch en kan dus continu veranderen. Graag wijzen wij u er dan ook op dat onze columns mogelijk niet meer aansluiten op de huidige wet- en regelgeving en dus verouderd kunnen zijn. Heeft u vragen of een probleem waarvoor u rechtsbijstand wenst, neemt u dan gerust contact met ons op.

vragen? bel gerust 030-6353432

Wij plaatsen functionele cookies om de website naar behoren te laten functioneren en voor het anoniem analyseren van bezoekgegevens.