Zeer regelmatig worden in tijdschriften of op het internet foto’s en/of filmpjes van bekende Nederlanders gepubliceerd zonder toestemming van de betrokken personen. (Bijna) even zo vaak leidt dit tot een geschil tussen de geportretteerde en het medium dat de afbeeldingen heeft gepubliceerd. Deze geschillen worden regelmatig voor de rechter uitgevochten. Hoe zit het echter met de (portret)rechten van onbekende Nederlanders? Wat als foto’s van u en ik (zonder toestemming) worden gepubliceerd?

Degene die een foto of film maakt heeft daarop het auteursrecht. Uiteraard geldt dit ook voor portretfoto’s. Iedere geportretteerde (bekend of onbekend) heeft echter ook rechten: het portretrecht. Op grond van het portretrecht mag de geportretteerde de foto of film zelf kopiëren en publiceren (mits de naam van de fotograaf wordt vermeld). Indien een portret in opdracht is gemaakt, mag de fotograaf/filmer/schilder etc. het portret alleen publiceren met (im- of expliciete) toestemming van de geportretteerde. Is een portret echter zonder opdracht gemaakt, dan mag de foto/film op grond van de auteurswet zonder toestemming van de geportretteerde worden gepubliceerd mits daarmee geen redelijk belang van de geportretteerde in het gedrang komt.

De hamvraag blijkt dus te zijn: wat is een “redelijk belang”? De meest voorkomende belangen zijn financiële belangen en privacybelangen. Deze belangen mogen niet (te zeer) worden geschonden door ongeautoriseerde publicatie. Of zo’n belang in het gedrang komt, hangt sterk af van de specifieke situatie. De rechter zal een belangenafweging dienen te maken, waarbij ook rekening moet worden gehouden met de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid. In het algemeen wordt publicatie van portretten waarop iemand naakt is afgebeeld in strijd met het redelijk belang van die persoon (bekend of onbekend) geacht.

In principe speelt het geen rol of de foto op de openbare weg is genomen of iets toont wat zich op de openbare weg afspeelt. Ook hier speelt hetzelfde criterium een rol en zal het portret dus niet mogen worden gepubliceerd indien een redelijk belang van de geportretteerde wordt geschonden.

In sommige gevallen wordt sneller een redelijk belang aanwezig geacht. Dit is bijvoorbeeld het geval bij het gebruik van iemands portret in reclame. Ook kan iemands portret nieuwswaarde hebben. Een reden om sneller tot publicatie over te gaan wellicht? Of juist niet? Iemand kan immers nog zeer lang last hebben van een in de krant of op het journaal gepubliceerde foto. Denk maar aan het publiceren van foto’s van (onschuldige) verdachten of van iemand die toevallig in een groep relschoppers verzeild is geraakt.

In bepaalde andere gevallen wordt juist eerder aangenomen dat geen redelijk belang van de geportretteerde zich tegen publicatie verzet. Dit is onder meer het geval bij het publiceren van portretten van politieagenten. Omdat de politie een openbare taak vervult, wordt een grotere inbreuk op de persoonlijke levenssfeer acceptabel gevonden. Ook in deze gevallen kan de rechter wel besluiten dat de agenten onherkenbaar moeten worden gemaakt en dat het niet is toegestaan de namen van de betreffende agenten bij de foto te vermelden. Ook bekende personen kunnen zich minder makkelijk op hun recht op privacy beroepen, wel kunnen (gemakkelijker) commerciële belangen tegen publicatie worden aangevoerd.

Zoals gezegd kunnen politieagenten zich minder makkelijk tegen publicatie van hun portret verzetten. Omgekeerd is het echter ook zo dat de politie en andere justitiële overheidsinstanties zonder meer portretten van anderen mogen publiceren. Uiteraard moet de publicatie wel ter opsporing van strafbare feiten of in het belang van de openbare veiligheid zijn.

Wanneer het fotograferen of filmen van personen plaatsvindt met gebruik van een vaste camera, is het verplicht om de aanwezigheid van de camera’s aan te kondigen. Indien dit niet gebeurt, is men strafbaar op basis van het Wetboek van Strafrecht. Overigens wordt bij de hoogte van de straf onderscheid gemaakt naar het feit of de camera in een publieke of niet-publieke ruimte/woning is geplaatst. In het laatste geval geldt een hogere straf.

U ziet het, (ook) ú bent niet rechteloos indien u onverhoopt onderwerp, of beter gezegd lijdend voorwerp, bent geworden van een zonder uw toestemming gepubliceerd portret.



Wet- en regelgeving is dynamisch en kan dus continu veranderen. Graag wijzen wij u er dan ook op dat onze columns mogelijk niet meer aansluiten op de huidige wet- en regelgeving en dus verouderd kunnen zijn. Heeft u vragen of een probleem waarvoor u rechtsbijstand wenst, neemt u dan gerust contact met ons op.

vragen? bel gerust 030-6353432

Wij plaatsen functionele cookies om de website naar behoren te laten functioneren en voor het anoniem analyseren van bezoekgegevens.